Sun. Aug 14th, 2022
Thời sự

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nền văn hóa của nước nhà lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở (Ảnh tư liệu)

Ngày 24-11-1946, tại Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh khai mạc Hội nghị. Người chỉ rõ: Văn hóa phải dẫn đường cho dân tộc giành độc lập, tự lực, tự cường. Đây là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của ngành văn hóa thông tin. Người đưa ra sứ mệnh văn hóa mới là lấy hạnh phúc của nhân dân, sự nghiệp đấu tranh của dân tộc làm nội dung phản ánh, đồng thời tiếp thu kinh nghiệm của văn hóa cổ và hiện đại để xây dựng văn hóa. Việt Nam có ba đặc trưng: dân tộc, khoa học và đại chúng. Đồng chí nêu rõ vị trí, ảnh hưởng của văn hóa, nghệ thuật trong việc giáo dục thế hệ trẻ, xây dựng con người Việt Nam yêu nước, độc lập, tự lực, tự cường. Ông kêu gọi các nhà văn hóa Việt Nam “đặc biệt quan tâm đến trẻ em”.

75 năm kể từ đó, dưới ngọn cờ của Đảng, nhân dân ta đã kế thừa, phát triển và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, không ngừng sáng tạo ra những giá trị văn hóa mới đậm đà tình yêu thương. Lý tưởng dân tộc và chủ nghĩa xã hội phù hợp với dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, đưa đất nước vững bước đi lên trong xu thế phát triển tiến bộ của nhân loại. Đó là sức mạnh thực sự của văn hóa Việt Nam.

Cùng với chính trị, kinh tế, văn hóa Việt Nam có vai trò, vị trí quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, hiện nay, sau hơn ba thế kỷ đổi mới toàn diện và đồng bộ, đất nước bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Yêu cầu to lớn và nhiệm vụ nặng nề đó đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục hoạch định những định hướng có ý nghĩa chiến lược và cấp bách để xây dựng nền văn hóa Việt Nam ngang tầm với sự phát triển nhanh chóng của đất nước. Phát triển bền vững, tầm nhìn đến năm 2045.

Tầm nhìn văn hóa trong chiến lược phát triển của Việt Nam: Chủ nghĩa xã hội vững mạnh

Trong 90 năm qua, sự lựa chọn phương hướng cho quá trình phát triển của Việt Nam tất yếu là chủ nghĩa xã hội. Xét về chiều sâu bản chất của nó, chủ nghĩa xã hội là hình thức phát triển của nền văn hóa tương lai.

Từ chủ nghĩa yêu nước là văn hóa, Việt Nam đã tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội dưới ngọn cờ chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chính trị là chủ nghĩa Mác-Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh (tức văn hóa). đảng, đạt tới văn hóa vốn có. Đó là logic phát triển của Việt Nam từ năm 1930 đến năm 2030-100 năm Đảng Cộng sản Việt Nam! Đó là con đường xã hội chủ nghĩa hiện thực ở Việt Nam 1945-2045-100 năm nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Vì vậy, nhìn từ góc độ văn hóa, đây là một cuộc gặp gỡ thú vị và tự nhiên để chúng ta có cái nhìn nhân văn và đánh giá sự phát triển của các nước tiến bộ trên con đường phát triển. Của dân, do dân và vì dân, trên cơ sở thực tiễn đời sống của mỗi quốc gia, dân tộc bình đẳng với tổng thể hệ giá trị, trong đó văn hóa là yếu tố cơ bản.

Ngày nay, sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc không chỉ được đánh giá bằng tăng trưởng kinh tế, tổng sản phẩm trong nước mà còn bằng cách chỉ số: thu nhâp cao, giáo dục tốt, sức khỏe và dinh dưỡng ở mức cao, nghèo khổ thấp, môi trường trong sạch, có cuôc sống văn hóa cao… Đi trên con đường xã hội chủ nghĩa, càng rõ ràng, đối với chúng ta, văn hóa là môt thành tố không thể bị xem nhẹ, mà nó là môt bộ phân trong chỉnh thể hữu cơ: chính trị – kinh tế – văn hóa – xã hội. Hồ Chí Minh nói: Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề phải chú ý đến cũng phải coi trọng ngang nhau: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa. Tổng hòa toàn bộ những thành tố đó mà hình thành hệ thống giá trị, thang bậc giá trị xã hội mới và tổ chức trong thực tiễn. Nghĩa là phải kiến lập và hiện thực hóa cho được theo một hệ giá trị mới, bao hàm những thuộc tính mang tính chuẩn mực không chỉ về kinh tế, chính trị, đối ngoại và còn phong phú, sâu sắc về xã hội, về đạo đức, về tinh thần, về phong tục, tập quán, v.v… trong công cuộc kiến thiết và bảo vệ đất nước.

Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hướng tới mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội, đòi hỏi phải có một hệ giá trị tương ứng với nó như một chiến lược tổng thể về phát triển chính trị-kinh tế-văn hóa-xã hội-ngoại giao. . . Ví dụ, phát triển văn hóa và kinh tế là hai mặt thống nhất, thâm nhập vào nhau và khó có thể tách rời nhau. Bất kỳ quốc gia nào đặt mục tiêu phát triển kinh tế và tách khỏi văn hóa chắc chắn sẽ trải qua sự mất cân đối nghiêm trọng về kinh tế và văn hóa, và tiềm năng sáng tạo của quốc gia đó sẽ bị suy yếu rất nhiều. Bên cạnh đó, thực tế ngày càng cho thấy rõ văn hóa cần coi mình là cội nguồn trực tiếp thúc đẩy sự phát triển. Và ngược lại, phát triển đòi hỏi phải thừa nhận văn hóa là trung tâm, là vai trò điều tiết của xã hội.

Như vậy, rõ ràng trong thời gian tới, chúng ta cần xây dựng và phát triển chiến lược văn hóa thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tầm nhìn đến năm 2030 và 2045. Nói chung, đó là một nền văn hóa phát triển mạnh mẽ và bền vững, khát vọng xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa độc lập và hùng cường.

Vị thế nền tảng tinh thần xã hội và tính tiên phong của văn hóa

Trải qua hàng nghìn năm, đã có lúc đất nước chìm đắm trong thiên niên kỷ lệ thuộc, nhưng cuối cùng “Việt Nam đứng lên tỏa sáng”. Nói về điều kỳ diệu này, đó là một ý tưởng rất thú vị. Ý tưởng chung là: Văn Lang xưa dù đã thống trị phương Bắc cả nghìn năm nhưng không chết vì đã xây dựng cho mình một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, ngày càng được bảo vệ, củng cố và phát triển, dù điều kiện có tồi tệ đến đâu. Trên cơ sở đó, Văn Lang hồi sinh.

Rõ ràng, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam, là mục tiêu và động lực phát triển của lịch sử Việt Nam. Cụ thể, Nền tảng của Việt Nam từ xa xưa, Mục tiêu và động lực không gì khác chính là: Nghĩa đồng bào vì nước quên thân, bên cạnh vũ khí tinh thần như bạo lực nhân dân, đoàn kết rộng rãi, vũ khí văn hóa cơ bản nhất, đã hình thành và tiếp tục được lưu truyền, ngày càng trở thành những anh hùng đặc biệt trong những bước ngoặt của lịch sử dân tộc, đưa Việt Nam ngày càng có vị thế quan trọng trên trường quốc tế. Cùng với lịch sử dân tộc, sự vận động của văn hóa Việt Nam ngày càng sôi động với sức lan tỏa rộng lớn và thăng hoa, chiều sâu của nó đã định hình nên bộ mặt Việt Nam bằng trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách. Đường lối, tác phong và bản lĩnh Việt Nam trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập toàn cầu không thể lẫn lộn. Thể hiện một cách phù hợp, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là “văn kiện” của hội nhập quốc tế đầy thách thức hiện nay.

Mặt khác, văn hóa cũng có tính tiên phong hoặc tiên phong so với kinh tế-xã hội. Từ góc độ này, chúng ta thấy các vấn đề như thế giới quan, chính trị, khoa học và công nghệ, giáo dục và các mẫu hành vi dân tộc. Phạm trù văn hóa tinh thần, có tính đến sự vận động chung của toàn bộ đời sống kinh tế-xã hội của đất nước. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Văn hóa phải soi đường cho dân tộc”.

Rõ ràng, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là động lực phát triển kinh tế-xã hội, là mục tiêu phát triển của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Vấn đề truyền thống và hiện đại, bản sắc văn hóa và xu thế phát triển của thời đại

Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được Đảng và nhân dân ta xác định là một trong những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội Việt Nam. Đó là quá trình xử lý một cách khoa học mối quan hệ hữu cơ giữa truyền thống văn hóa và hiện đại văn hóa, xây dựng nền văn hóa Việt Nam vừa đậm đà bản sắc dân tộc, vừa ngang tầm thời đại giữa văn hóa dân tộc và văn hóa thời đại, là nhân tố bảo đảm cho đất nước hội nhập quốc tế. Toàn diện, hiệu quả nhưng không bị “hòa tan”, không bị biến thành bản sao của người khác hoặc rơi vào xiềng xích, rồi trở thành nô lệ, phụ thuộc vào tay người khác.

Nói văn hóa trước hết là nói về truyền thống. Văn hóa của dân tộc nào cũng vậy, bắt đầu từ văn hóa truyền thống. Đó là sự tích lũy, hình thành những giá trị lâu đời trong lịch sử xã hội và con người. Hiện đại hóa thì sao? Một mặt là kết quả hoạt động sáng tạo của các chủ thể văn hóa dân tộc đương đại; Mặt khác, trí tuệ không giới hạn tinh hoa của mọi nguồn để bổ sung cho mình. Mối quan hệ giữa hai khía cạnh này là gì? Lâu nay, nhiều người cho rằng: Hội nhập càng nhanh, muốn hiện đại hóa nhanh thì phải kích thích mạnh mẽ, tức là phủ nhận, thay đổi truyền thống bằng áp lực cải cách, cải cách. Gọi là thừa kế, nhưng thực chất là du nhập từ bên ngoài… và phải trả giá. Qua đây, bài học thành công và thất bại trở nên rất rõ ràng, để hiện đại hóa, quyết tâm không phủ nhận một số nét văn hóa truyền thống, mà ngược lại, vấn đề là phải biết ứng xử với văn hóa truyền thống. Giá trị của họ trong quá trình hiện đại hóa, chứ không phải loại bỏ nó; Nó phải được duy trì để phát triển bền vững để đi vào hiện đại hóa. Nếu văn hóa truyền thống là nền tảng thì hiện đại phải là sự củng cố nền tảng đó ngày càng bền vững, sự đoàn kết phải đạt đến mức độ mà hiện đại hòa vào và trở thành yếu tố của truyền thống văn hóa. Bởi xét về phương pháp luận, những hệ thống tồn tại và dần dần chuyển sang trạng thái cuối cùng của hệ thống cũ là những hệ thống mới. Nó là kết quả của một quá trình thay đổi liên tục. Cách tiếp cận này rất cần thiết cho sự phát triển mà chúng ta cần lựa chọn.

Mặt khác, nếu cắt đứt liên kết với lịch sử, văn hóa dân tộc và văn hóa thế giới thì không thể phát triển đất nước. Đây là quy tắc. Phát triển phải được đặt trong tiến trình lịch sử và môi trường văn hóa của văn hóa dân tộc và nhân loại. Vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình phát triển, vấn đề “hòa nhập mà hòa tan”? Trong xu thế toàn cầu hóa, đây vẫn là mối quan tâm lớn, đang trở thành yếu tố quan trọng hàng đầu và nhân dân ta không thể tránh khỏi việc tìm ra câu trả lời đúng đắn cho vấn đề đó. Nếu bản sắc văn hóa Việt Nam là sự kết hợp những giá trị cơ bản, những yếu tố cốt lõi được tích lũy, tôi luyện trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc thì bản lĩnh, nhân cách, bộ mặt của dân tộc không thể tách rời, không thể lẫn lộn với các dân tộc khác. Hội nhập là cơ hội, điều kiện, môi trường để các quốc gia thể hiện mình, thu được những thành tựu mới làm giàu cho mình, đưa Việt Nam lên tầm cao mới, sánh bước với thế giới đương đại.

Sự phát triển thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam

Hiện nay, chúng ta không chỉ sống trong một thời kỳ phát triển lịch sử ngắn ngủi, mà còn là một thời kỳ phát triển đa dạng. Sự phát triển của văn hóa không nằm ngoài xu hướng vận động đó. Không có văn hóa cao hay thấp, chỉ có văn hóa khác nhau. Chúng ta xây dựng một nền văn hóa Việt Nam thống nhất không có nghĩa là biến nó thành một khuôn mẫu cứng nhắc của 54 dân tộc anh em hội tụ và phát triển trên mảnh đất Việt Nam”, ngược lại. . Sự thống nhất ở đây là hệ giá trị văn hóa Việt Nam và cách thức thực hiện của từng dân tộc, từng vùng đất. . . Do sự khác biệt về đặc điểm tâm lý, truyền thống độc đáo sẽ lựa chọn và quyết định cách thức, bước đi, giải pháp, cách thể hiện đa dạng, phù hợp để phát triển bản thân và phát huy vai trò của mình. Làm phong phú thêm hệ giá trị văn hóa Việt Nam trong một nước Việt Nam độc lập, thống nhất.

Trong thời đại ngày nay, văn hóa đã trở thành động lực và mục tiêu của sự phát triển. Tuy nhiên, thực tế phát triển của nhiều quốc gia đã cảnh báo rằng, khi bất chấp tất cả, văn hóa sẽ phải trả một cái giá khủng khiếp, thậm chí là một thảm họa đối với chính nền văn hóa: Văn hóa dân tộc, vốn hủy hoại nhiều tri thức quý giá của dân tộc, cuối cùng trở thành phản phát triển.

Vì vậy, chiến lược văn hóa Việt Nam không chỉ tìm được tiếng nói chung về văn hóa trong sự phát triển mạnh mẽ, bền vững của đất nước, Và quan trọng hơn, cần biến tiếng nói chung đó thành những giải pháp khả thi, đồng bộ, phù hợp với mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước trong thời kỳ CNH, HĐH của mỗi cộng đồng Việt Nam thống nhất. Đó là xây dựng cơ chế vận hành văn hóa thật sự khoa học, hiệu quả. Cụ thể hơn, cần xây dựng và phát triển một loạt các mối quan hệ hữu cơ giữa văn hóa và chính trị, kinh tế và văn hóa, văn hóa và xã hội và ngược lại để xây dựng một đất nước xã hội chủ nghĩa. Hội một cách có văn hóa, xứng đáng với chủ nghĩa nhân đạo trọn vẹn.

Đó là cách làm cho văn hóa được kết tinh từ cuộc sống và xuất hiện trong cuộc sống với quy mô, trình độ và tính chất cao hơn, đưa đất nước tiến kịp với thời đại, sự phát triển nhanh chóng của thời đại ngày nay.

Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam

Nếu chúng ta cho rằng văn hóa không thể đứng thứ hai về kinh tế, chính trị, xã hội trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước thì trước hết phải ngang tầm với vị trí của nó. Cũng giống như những gì nó có, nó có và. . . Cùng vai trò, chức năng. . . Hơn là văn hóa là “lĩnh vực thứ yếu” mang tính chất “phụ gia” hay “ăn theo”. . . Như nhiều người vẫn nghĩ bấy lâu nay. Văn hóa là linh hồn lắng đọng, thăng hoa của cuộc sống hiện tại và tương lai. Văn hóa là một tinh thần khó nắm bắt, nhưng nó là linh vật của sự tồn tại.

Một là, xây dựng và mở rộng tầm nhìn sáng tạo, đào tạo, bố trí cán bộ một cách phù hợp, có tính chiến lược về văn hóa, nhất là những mặt then chốt của đời sống nói chung. Kinh tế-xã hội, trực tiếp là các lĩnh vực văn hóa trọng điểm. . . Phải trở thành một việc rất quan trọng trong quá trình thực hiện chiến lược cán bộ. Vấn đề ở đây là xây dựng tầm nhìn thế kỷ cho các thế hệ nhà kinh tế, chính khách, triết gia, sử gia, nhà thơ, nhà văn, nhà văn hóa, nhà giáo dục mang tầm vóc dân tộc. Trong nước và quốc tế, quyết định không phải là “ăn xổi”,” gặp gỡ hay không gặp gỡ “một cách hạn chế, hay một, hai năm hay một, hai thế kỷ làm việc trong bất kỳ ngành nghề cụ thể nào, thậm chí là rất quan trọng. Nếu không có đội ngũ này thì không thể xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc và Việt Nam hiện đại một cách xứng đáng và ngang tầm, trên nền tảng tinh thần của dân tộc, gánh vác sứ mệnh thiêng liêng “dân tộc”, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định. Bởi đây là những gương mặt làm nên diện mạo, bản sắc văn hóa Việt Nam.

Nếu chúng ta không nhận diện đúng, con tàu văn hóa Việt Nam sẽ không thể di chuyển hoặc vô tình hoạt động, nó sẽ đánh vào hệ thống động lực cần thiết chứ không phải hệ thống động lực hoàn chỉnh, đẩy cả con tàu tiến về phía trước. Với sức bền cần thiết và định hướng đúng đắn, nhân vật vừa là vai trò trung tâm, vừa là chủ thể chính của đội ngũ những người làm công tác văn hóa. Nói trực tiếp ở đây, quyền lực phương Đông là giải quyết vấn đề lợi ích trên cả phương diện vật chất và tinh thần. Ở đây, vấn đề đầu tư ngân sách hàng năm cho phát triển văn hóa là bao nhiêu phần trăm GDP, kinh phí cho đào tạo cán bộ văn hóa chiếm bao nhiêu phần trăm ngân sách cho văn hóa?

Và, nếu xác định, hoạt động trên lĩnh vực văn hóa là hoạt động thù địch, liên quan trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của con người, trí tuệ của dân tộc, tâm hồn của xã hội, khí phách. Nhịp đập của dân tộc… Cần có sự trả thù đối với đội ngũ những người làm công tác văn hóa, những người làm công tác văn hóa dân tộc. Đây không chỉ là nhận thức, là phương châm mà phải được thể hiện bằng những hoạt động cụ thể, thông qua hệ thống thể chế, trong đó có chính sách phù hợp, thể chế thỏa đáng. Đây là lực lượng cơ bản nhất, lớn nhất, tinh tế nhất và văn hóa nhất trong văn hóa.

Đất nước không thể phát triển và tiến lên một cách mạnh mẽ, bền vững nếu cứ dùng chân khập khiễng. Có thể đến một lúc nào đó, sự phát triển đã đạt được ở một mức độ nhất định, nhưng vấn đề sức chịu đựng để phát triển mạnh mẽ và bền vững là có văn hóa phát triển hay không. Cấp chiến lược nói đúng, cần xây dựng và thực hiện triết lý văn hóa phát triển mạnh mẽ, bền vững đất nước.

Trả lời câu hỏi, đây chỉ có thể là chiến lược xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đủ sức lý giải và góp phần phát triển bền vững đất nước. Nam “mất, còn” trong bối cảnh nhập khẩu toàn cầu đầy thách thức hiện nay và trong tương lai.

Đó là chiều sâu và đỉnh cao của sự phát triển văn minh, văn hóa, văn nghệ dân tộc, góp phần vun đắp và tỏa sáng dân tộc, đất nước Việt Nam.

TS Nhị Lê

Leave a Reply

Your email address will not be published.