Sat. Aug 13th, 2022
Môi trường - Khí hậu

Nơi cung cấp nước ngọt cho người dân Cà Mau trong mùa khô. Ảnh: Tấn Tài

Nguồn nước kêu cứu

Nhóm nghiên cứu của Viện Môi trường và Tài nguyên (MT-TN) nhận định, ĐBSCL có khí hậu ôn hòa, hưởng phù sa nước ngọt dồi dào, nước lợ từ biển, điều kiện vô cùng thuận lợi. Sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên, theo thời gian, lợi thế về tài nguyên nước của ĐBSCL đang dần bị suy giảm.

Lý giải điều này, PGS, TS Châu Nguyễn Xuân Quang, Phó Viện trưởng Viện MTTN cho biết, ĐBSCL nằm ở hạ lưu lưu vực sông Mê Công, tiếp giáp với biển, địa hình thấp và bằng phẳng (độ cao trung bình). độ cao trung bình chỉ khoảng 1-1,8m). Do đó, nguồn nước ở đây rất nhạy cảm với tác động của biến đổi khí hậu ở thượng nguồn, biển, các hoạt động kinh tế của địa phương, cũng như sự khai thác tài nguyên đất, nước và nạn phá rừng quy mô lớn của các quốc gia ở thượng nguồn sông Mê Công đã làm thay đổi sâu sắc dòng chảy và tình trạng phù sa ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Không những thế, nước biển dâng, dòng chảy thượng nguồn suy giảm khiến tình trạng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng như đợt xâm nhập mặn lịch sử mùa khô năm 2016, 2019. Nếu không có các giải pháp hữu hiệu, trong khi tác động của biến đổi khí hậu ngày càng lớn (làm thay đổi lượng mưa và nhiệt độ, gây hạn hán nghiêm trọng), nhiệt độ ở ĐBSCL dự báo sẽ tăng thêm 1,9-3,5°C trong năm 209. Đồng bằng sông Cửu Long sẽ phải đối mặt với thách thức cạn kiệt nguồn nước ngầm, ô nhiễm nguồn nước và mất đa dạng sinh học.

Do cơ cấu sản xuất chính của nông nghiệp (lúa và cây ăn quả, nuôi trồng thủy sản) chủ yếu dựa vào nguồn nước nên sự biến động của nguồn nước rất nhạy cảm với sinh kế của người dân. Thời gian qua, sự tác động mạnh mẽ của các yếu tố môi trường liên quan đến nước theo chiều hướng bất lợi đã tác động tiêu cực đến năng suất sản xuất và sự phát triển lâu dài của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo Hội Thủy lợi Việt Nam, người nuôi trồng thủy sản ở vùng nước lợ Đồng bằng sông Cửu Long thậm chí còn có thời tiết tốt trong 2-3 năm liên tục. Nhưng chỉ một năm mưa quá nhiều, tôm nước lợ sẽ chết hoặc hạn nặng, nước mặn quá nhiều, tôm không phát triển được, gây nhiều thiệt hại cho người nuôi. Để có nước sạch phục vụ nuôi trồng thủy sản, người dân đã khai thác nước ngầm quá mức, gây ra tình trạng sụt lún đất nghiêm trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay.

Cần những giải pháp chiến lược

Nhiều ý kiến cho rằng, quản lý bền vững tài nguyên nước được coi là nền tảng để Đồng bằng sông Cửu Long an toàn, thịnh vượng, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tất nhiên, đây phải là những giải pháp thiết thực, phù hợp với đặc thù của vùng.

Theo Hội Thủy lợi Việt Nam, trước hết cần nghiên cứu quy luật tự nhiên để chủ động thích ứng. Tiếp đó, chủ động thực hiện các biện pháp cấp nước ngọt cho các vùng thủy sản để giảm khai thác nước ngầm phục vụ sản xuất. Nguồn cung cấp nước ngọt cần đủ để pha loãng và cung cấp cho các vùng nuôi trồng thủy sản nước lợ. Thực tế cho thấy, chỉ cần có đường cấp, thoát nước riêng thì vùng nuôi sẽ phát triển bền vững, tránh được nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, lây lan dịch bệnh và làm gián đoạn hoạt động sản xuất của người dân.

PGS.TS Châu Nguyễn Xuân Quang nhấn mạnh, để hiện thực hóa các giải pháp trên, cần có kế hoạch, chiến lược ứng phó theo hướng tiếp cận tổng thể và hành động cụ thể, ưu tiên các giải pháp nội tại thay vì cố gắng. Thay đổi tác động từ bên ngoài (thượng nguồn và đại dương). Trên cơ sở đó, hướng giảm thiểu rủi ro là ưu tiên tăng cường khả năng thích ứng và giảm nhẹ phơi nhiễm thay vì cố gắng giảm thiểu rủi ro.

“Mặt khác, để phát triển bền vững nguồn nước ĐBSCL, chúng ta cần nghiên cứu kỹ cung cầu nguồn nước trong vùng, đẩy mạnh tuyên truyền người dân sử dụng hợp lý, tiết kiệm tài nguyên nước. Về lâu dài, cần có chiến lược bền vững, xây dựng các điểm chứa nước để đảm bảo đủ nước cho sinh hoạt và phát triển kinh tế vùng”, PGS.TS Trương Thanh Cảnh, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM chia sẻ.

MINH HẢI

Leave a Reply

Your email address will not be published.